ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΤΗΤΑ. ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΥΘΑΓΟΡΑ ΩΣ ΤΟΝ ΕΙΚΟΣΤΟ ΑΙΩΝΑ

Δημ. Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας

12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φιλοσοφίας, Ιωάννινα, 11-13 Μαΐου 2018

Τελολογία ή τυχαιότητα; Το ερώτημα δεν έχει οριστικά απαντηθεί. Ένα από τα στοιχεία της τελολογίας είναι η περιοδικότητα των φαινομένων. Με την εξέλιξη των αντιλήψεων γύρω από την περιοδικότητα θα ασχοληθεί αυτή η ανακοίνωση, από την αρχαιότητα ως σήμερα.

Λέγεται ότι ο Πυθαγόρας (580-496 π.Χ.) περνούσε από ένα σιδηρουργείο, όπου κοπανούσαν 4 σφυριά. Πρόσεξε πως ο ήχος που έκαναν τα 3 ήταν αρμονικός, ενώ του τέταρτου δημιουργούσε παραφωνία. Κατέφυγε λοιπόν (ασυνήθιστο!) στην εμπειρία: Ζύγισε τα σφυριά. Παρατήρησε ότι τα βάρη των 3 σφυριών με τον αρμονικό ήχο είχαν απλή αριθμητική σχέση μεταξύ τους, ενώ του τέταρτου το βάρος ήταν άσχετο. Σ΄ ένα μονόχορδο που κατασκεύασε παρατήρησε τότε την απλή σχέση των μηκών της χορδής που δημιουργούσαν αρμονία. Έτσι έθεσε, πρώτος αυτός, την επιστημονική βάση της αρμονίας και δημιούργησε την πρώτη μουσική κλίμακα που είναι σχεδόν ίδια με τη σύγχρονη μείζονα κλίμακα. Παράλληλα παρατήρησε τις τροχιές των αστέρων, που τις έβλεπε σαν τέλειους κύκλους και, φυσικά, την περιοδικότητα των αριθμών. Π.χ. x/7=…142857 142857… Προσπάθησε να προσαρμόσει το πνευματικό σύστημά του στην πολιτική και προκάλεσε το φθόνο. Ένας μαθητής του, ο Ίππασος, απέδειξε ότι η διαγώνιος ενός τετραγώνου (Capture, αν η πλευρά είναι 1) ήταν ένας αριθμός χωρίς περιοδικότητα: Εκλογές 1… Παρακολουθώντας τα διαδοχικά στοιχεία, είναι αδύνατο να προβλεφθεί ποιο θα είναι το επόμενο. Και το πανέμορφο, λαμπρό, αρμονικό σύστημά του Πυθαγόρα κατέρρευσε. Ο Ίππασος βρέθηκε νεκρός, πιθανόν δολοφονημένος.

Την ίδια περίπου εποχή έζησε ένας άλλος μεγάλος σοφός, ο Ηράκλειτος (544-484 π.Χ.), ένας ιδιόρρυθμος αριστοκράτης. Στον αντίποδα του Πυθαγόρα, υποστήριξε ότι ο πραγματικός κόσμος διαρκώς αλλάζει. «Τὰ πάντα ρεῖ» και «Οὐκ ἄν δίς τὸν αὐτὸν ποταμὸν μβαίης», έλεγε, παρατηρώντας τον αισθητό κόσμο γύρω του. Τη δεύτερη φορά θα είναι άλλα νερά, άλλος ποταμός. Η κυκλική κίνηση του Πυθαγόρα επέστρεφε ξανά και ξανά στο ίδιο σημείο. Αντίθετα από την κυκλική, ουράνια και προβλέψιμη κίνηση του πνευματικού κόσμου του Πυθαγόρα, ο αισθητός κόσμος του Ηρακλείτου διαρκώς εξελισσόταν με λίγ΄ ως πολύ τυχαίο τρόπο. Κι αυτός προσπάθησε να φέρει τις ιδέες του στην πολιτική υποστηρίζοντας μάλιστα ότι «πόλεμος πάντων πατὴρ», και έφτασε να κινδυνεύσει η ζωή του, καθώς κατηγορήθηκε (όπως αργότερα ο Σωκράτης) ότι «εισάγει καινά δαιμόνια». Ήταν ουσιαστικά μονοθεϊστής: «Τρέφονται γὰρ πὰντες οἱ ἀνθρώπειοι νόμοι ὑπὸ ἑνὸς, τοῦ θείου».

Οι ιδέες του Πυθαγόρα αναβίωσαν με τη μεγαλειώδη επεξεργασία του Πλάτωνος (427- 345 π.Χ.). Η πλατωνική φιλοσοφία είναι δυϊστική, χωρίζοντας τον κόσμο σε μία υλική και μία ιδεατή σφαίρα ύπαρξης. Αυτό γίνεται με την εισαγωγή της θεωρίας των ιδεών, οι οποίες κατά τον Πλάτωνα είναι τα αιώνια αρχέτυπα των αισθητών, υλικών πραγμάτων, υπερβατικές φόρμες που γίνονται αντιληπτές μόνο με τη λογική και όχι με τις αισθήσεις. Τα αισθητά αντικείμενα τα θεωρεί κατώτερα, υλικά και φθαρτά είδωλα των ιδεών, οι οποίες τα μορφοποιούν. Ο Πλάτων λοιπόν αναγνωρίζει δύο διαφορετικούς κόσμους, τον αισθητό, ο οποίος διαρκώς μεταβάλλεται και βρίσκεται σε ασταμάτητη ροή, κατά τον Ηράκλειτο, και τον νοητό κόσμο, τον αναλλοίωτο, δηλαδή τις ιδέες, οι οποίες υπάρχουν σε τόπο επουράνιο. Αυτές είναι τα αρχέτυπα του ορατού κόσμου, τα αιώνια πρότυπα και υποδείγματα, τα οποία συντηρούν τη μορφή των υποκείμενων υλικών σωμάτων. Ο Πλάτων ανέπτυξε συστηματικά τις διδασκαλίες του πυθαγορισμού, ευνοώντας, όπως και ο Πυθαγόρας τα μαθηματικά, τα οποία έβλεπε ως «παράθυρο» στον κόσμο των ιδεών αφού ασχολούνται με άυλες και αναλλοίωτες έννοιες οι οποίες διαμορφώνουν τον κόσμο και ως μέσο προετοιμασίας για τη σωκρατική διαλεκτική. (Ο,τι είναι ο ήλιος για τον αισθητό κόσμο τούτο, είναι η ιδέα του αγαθού για το νοητό) από την οποία απέρρεαν όλες οι άλλες. Όπως οι λοιποί σοφοί της αρχαιότητας, έτσι και ο Πλάτων ασχολήθηκε με την πολιτική και αρκετοί από το περιβάλλον του είχαν στενές σχέσεις με τους τριάκοντα τυράννους. Η ιδιόμορφη πολιτεία του είχε στοιχεία που σήμερα θα τα λέγαμε φασιστικά, με στεγανό διαχωρισμό τάξεων, κομμουνιστικά, με κοινοκτημοσύνη των αγαθών, αλλά ακόμη και δημοκρατικά με ισότητα, ιδιαίτερα με πρωτοποριακά υψηλή κοινωνική θέση των γυναικών κλπ.

Πέρασαν πάνω από δύο χιλιετίες, για να επιχειρήσει ο G.W.F.Hegel (1770 –1831 μ.Χ.) να συμβιβάσει την κυκλική, αρμονική κίνηση του Πυθαγόρα με την εξελικτική τοποθέτηση του Ηρακλείτου. Κατά το Hegel, η πορεία του κόσμου δεν είναι κυκλική, με επανάληψη των ίδιων ακριβώς σημείων, χωρίς τίποτε τελικά να αλλάζει, αλλά μια έλιξη, έτσι που διατηρούσε τους χαρακτήρες τόσο της Πυθαγόρειας κίνησης όσο και της διαρκούς αλλαγής του Ηρακλείτου. Η έλιξη του Hegel περνά από φάσεις. Από μια θέση οδηγεί στην αντίθεση και από αυτήν στη σύνθεση, που αποτελεί νέα θέση για την επόμενη σπείρα της έλιξης.

Όποια σχέση είχε η αισθητή θεώρηση του Ηρακλείτου προς τη νοητή, πνευματική, θεώρηση του Πυθαγόρα, είχε η θεωρία του K.Marx (1818 –1883 μ.Χ.) προς εκείνη του Hegel. Ο Hegel είδε την εξέλιξη κατοπτρικά. Ο πραγματικός, αισθητός κόσμος είναι εκείνος που εξελίσσεται με μια σπειροειδή κίνηση, από μια θέση στην αντίθεση κι από κει στη σύνθεση που αποτελεί τη θέση για την επόμενη σπείρα. Αυτή η άποψη δεν αρκούσε στον Marx για να ερμηνεύσει τα ιστορικά δεδομένα, αλλά παρατήρησε επιπλέον ότι μια ποσότητα που αυξάνεται, όταν φθάσει σε μια κρίσιμη τιμή (τον ουδό=κατώφλι), συνεπάγεται ποιοτική μεταβολή.

To 1929, o φυσικός B.Van der Pol (1889 – 1959 μ.Χ.) περιέγραψε τους ταλαντωτές χάλασης (relaxation oscillators) και έδωσε μαθηματική έκφραση στην αντίστοιχη ταλάντωση. Θεώρησε ότι η ταλάντωση χάλασης είναι η συχνότερη τόσο στο φυσικό, όσο και στο βιολογικό και τον κοινωνικό κόσμο, προτυπώνοντας ποικίλα φαινόμενα, από τον καρδιακό ρυθμό ως τις περιοδικές οικονομικές κρίσεις. Με ελάχιστους ηλεκτρικούς ταλαντωτές χάλασης και μία λυχνία κατασκεύασε το πρώτο ηλεκτρικό ανάλογο του καρδιακού ρυθμού.

Οι ταλαντώσεις χάλασης, αντίθετα από τις ημιτονοειδείς, είναι ασύμμετρες και καταναλώνουν ενέργεια. Από μια βραδεία φάση με αρνητική ανάδραση, σε κάποιο ουδό μεταπίπτουν σε ταχεία θετική ανάδραση.  Εμφανίζουν: α) περιοδικότητα με ιδιοπερίοδο αδρά ανάλογη με το φυσικό μέγεθος του ταλαντωτή. β) διεγερσιμότητα που ποικίλλει σε διαδοχικές φάσεις. Αμέσως μετά από ένα παλμό, το σύστημα δεν ανταποκρίνεται σε εξωγενή ερεθίσματα. Είναι η ανερέθιστη φάση που μεταπίπτει βαθμιαία σε διεγέρσιμη. γ) αγωγιμότητα, καθώς η διέγερση ενός ταλαντωτή αποτελεί ερέθισμα για τη διέγερση του γειτονικού του. δ) συγχρονισμό, καθώς η διέγερση ενός ταλαντωτή σε ένα σύστημα άγεται στους υπόλοιπους διεγείροντάς τους. ε) τρωτή φάση, μεταξύ ανερέθιστης και διεγέρσιμης φάσης. Ένα εξωγενές ερέθισμα στην τρωτή φάση μπορεί να επιφέρει στ) αποσυγχρονισμό στο όλο σύστημα. Η ταλάντωση χάλασης προτυπώνει έτσι τόσο τη ρυθμική, τελολογική, περιοδικότητα, όπως τη θαύμασε ο Πυθαγόρας, όσο και την απρόβλεπτη τυχαία εξέλιξη, όπως την είδε ο Ηράκλειτος. Προτυπώνει επίσης τη μαρξιστική υπόθεση καλύτερα από το ανάλογο της έλιξης που πρότειναν ο Hegel και ο Marx, διαθέτοντας και ουδούς στους οποίους γίνεται η μετατροπή της ποσότητας σε ποιότητα.  Επιπλέον, λόγω της διεγερσιμότητας, ένα σύστημα ταλαντωτών χάλασης, λειτουργεί σαν ενιαίος ταλαντωτής, καθώς η διέγερση του ταχύτερου ταλαντωτή προλαβαίνει και διεγείρει τους υπόλοιπους πριν φθάσει ο χρόνος της αυτόματης διέγερσής τους.

Το 1975, κατασκευάσθηκε ένα άλλο ανάλογο, με περισσότερους ταλαντωτές χάλασης, όπως περιγράφηκαν από τον Van der Pol, αλλά απλούστερο, χωρίς λυχνίες, τρανζίστορς  ή άλλα παρόμοια στοιχεία. Το νέο αυτό ανάλογο1-5 αναπαρήγαγε σχεδόν όλους τους καρδιακούς ρυθμούς, φυσιολογικούς και παθολογικούς. Η εικόνα 1 δείχνει το φυσιολογικό ρυθμό (πρώτη σειρά) και όλους τους τύπους και βαθμούς που αντιστοιχούν στον κολποκοιλιακό αποκλεισμό. Η εικόνα 2 δείχνει ρυθμό ανάλογο με των κοιλιακών έκτοπων παλμών. Όπως συμβαίνει και σε ασθενείς, η αύξηση της βασικής συχνότητας συνεπάγεται διακοπή της αρρυθμίας, έστω και αν δεν έχει αρθεί το αίτιό της. Η εικόνα 3 ήταν ένα τυχαίο γεγονός. Στο ανάλογο εισάχθηκε ένας παράλληλος ρυθμός ανεξάρτητος από το βασικό, όπως στην κλινική παρασυστολία. Όταν ο παράλληλος παλμός έτυχε σε μια κρίσιμη (τρωτή) φάση, άλλαξε απότομα ο βασικός ρυθμός. Η εικόνα 4 δείχνει ότι, κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες, ο βασικός ρυθμός του συστήματος είναι απόλυτα άρρυθμος, όπως στην κλινική απόλυτη αρρυθμία από κολπική μαρμαρυγή. Παρακολουθώντας οσουσδήποτε διαδοχικούς παλμούς, είναι αδύνατο να προβλεφθεί ο ακριβής χρόνος που θα εμφανισθεί ο επόμενος παλμός, όπως συμβαίνει αντίστοιχα στους άρρητους αριθμούς.

Αν και ο Van der Pol δεν επεκτάθηκε να αναλύσει με τις ταλαντώσεις του τις περιοδικές πολιτικο-οικονομικές κρίσεις, θα γίνει στα επόμενα μια απόπειρα να συζητηθούν σ΄ αυτή τη βάση. Σε ένα πολιτικο-οικονομικό σύστημα παρατηρείται περιοδική ταλάντωση. Μια ποσότητα, που η φύση της θα συζητηθεί παρακάτω, αθροίζεται με αρνητική ανάδραση ως μια κρίσιμη τιμή, όταν επέρχεται ποιοτική αλλαγή με θετική ανάδραση (κρίση). Αμέσως μετά την ποιοτική αλλαγή, υπάρχει η ανερέθιστη φάση, που στην πολιτική ονομάζεται «περίοδος χάριτος». Σ΄ αυτή τη φάση μια κυβέρνηση μπορεί να εφαρμόσει αναγκαία αντιλαϊκά μέτρα, με λιτότητα και επενδύσεις χωρίς να δημιουργηθεί πρώιμη ταλάντωση. Ο πιο αχαλίνωτος καπιταλισμός σ΄ αυτή τη φάση δεν προκαλεί αναταράξεις, επειδή το σύστημα βρίσκεται στην ανερέθιστη περίοδο χάριτος. Ο συγχρονισμός της οικονομικής με την πολιτική ταλάντωση μοιάζει απαραίτητος. Αν συνεχισθεί το πρόγραμμα λιτότητας, θα υπάρξει ανεξέλεγκτη κρίση. Επομένως μια σώφρων κυβέρνηση πρέπει να μεταπέσει σε μια σοσιαλιστική/κομμουνιστική καταναλωτική φάση με κοινωνικό κράτος. Θα ακολουθήσει ο επόμενος πολιτικο-οικονομικός κύκλος. Υπάρχει επομένως μια ταλάντωση από τη λιτότητα (νηστεία) με επενδύσεις στην κατανάλωση (θυσία, πασχαλιά) στη διάρκεια της οποίας γίνεται και η ανακύκλωση των προϊόντων της παραγωγής και ξανά από την αρχή. Λόγω της αγωγιμότητας των ταλαντωτών, σε ένα ταλαντούμενο πολιτικο-οικονομικό σύστημα, όπως είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση ή η παγκοσμιοποιημένη οικονομία, η κρίση σε ένα σημείο μεταδίδεται εύκολα. Έτσι, η πτώχευση μιας τράπεζας στις ΗΠΑ πριν από μερικά χρόνια οδήγησε αστραπιαία σε διεθνή οικονομική κρίση. Για την πρόληψη των κρίσεων στους ταλαντωτές, μπορεί να παρασυρθεί ένα σύστημα να λειτουργεί σε υψηλότερη συχνότητα. Η ανερέθιστη φάση τότε καταλαμβάνει μακρότερο χρόνο μέσα στην περίοδο της ταλάντωσης, έτσι που τυχαία ερεθίσματα καθίστανται ανενεργή.

Σε ευνομούμενες περιόδους, οι τακτικές εκλογές αποτελούν ελεγχόμενες κρίσεις που προλαβαίνουν τις ανεξέλεγκτες πολιτικές κρίσεις. Όπως στις περισσότερες χώρες, στην Ελλάδα, που ως μικρό κράτος έχει βραχεία ιδιοπερίοδο ταλάντωσης, οι εκλογές είναι προγραμματισμένες ανά τετραετία. Το φαινόμενο της τρωτής φάσης με αλλεπάλληλες αλλαγές κυβέρνησης που τελικά κατέληξε σε δικτατορία παρατηρήθηκε π.χ. το 1965. Στην πράξη, από τη μεταπολίτευση ως σήμερα είχαμε εκλογές κατά μέσον όρο ανά 2,6 έτη (εικόνα 5). Άλλες μεγάλες χώρες (μεγάλοι φυσικοί ταλαντωτές) αντέχουν 4 ή παραπάνω έτη μεταξύ εκλογικών αναμετρήσεων, διότι έχουν μακρά ιδιοπερίοδο. Η σχετικά μικρή Ελλάδα όμως φαίνεται ότι έχει τόσο βραχεία ιδιοπερίοδο, που οι ελεγχόμενες κρίσεις (αλλαγές βουλής και κυβέρνησης) πρέπει να είναι συχνότερες προκειμένου να προλαμβάνουν τις ανεξέλεγκτες. Με βάση τα παραπάνω, είναι πιθανό ότι, αν οι προγραμματισμένες εκλογές γίνονταν ανά 3, αντί ανά 4, έτη, οι ανεξέλεγκτες πολιτικές κρίσεις θα ήταν λιγότερες, επειδή η περίοδος χάριτος θα καταλάμβανε μακρότερο χρόνο μέσα στην περίοδο μεταξύ εκλογών. Πρόβλημα είναι ότι η κατανάλωση ενέργειας από τους ταλαντωτές είναι περίπου ανάλογη με τη συχνότητα της λειτουργίας της και, επομένως, πολύ συχνότερες εκλογές θα αύξαναν το εκλογικό κόστος.

Η οικονομική ταλάντωση βασίζεται στη μακροπρόθεσμη ισότητα μεταξύ παραγωγής και κατανάλωσης που στηρίζεται σε αρνητική ανάδραση μεταξύ τους. Όταν αυξάνεται η παραγωγή, μειώνονται οι τιμές των προϊόντων και αυξάνεται η κατανάλωση και αντιστρόφως. Σ΄ αυτή την ισορροπία στηρίζεται η ελεύθερη οικονομία που αυτορρυθμίζεται. Αυτό ισχύει ως ένα όριο. Αν αυξηθεί υπερβολικά η παραγωγή, πάνω από έναν ουδό, οι εργοδότες αναγκάζονται να απολύσουν εργαζομένους για να αντεπεξέλθουν, με αποτέλεσμα να μειωθεί περισσότερο η κατανάλωση και να εμφανισθεί ο φαύλος κύκλος της θετικής ανάδρασης: οικονομική κρίση. Εξάλλου, αν η παραγωγή γίνει κρίσιμα χαμηλότερη από την κατανάλωση, οι τιμές στην αγορά αυξάνονται τόσο, που το κοινό δεν μπορεί να αγοράσει ούτε τα αναγκαία. Ακολουθούν διαμαρτυρίες διαρκώς εντεινόμενες, από λόγους με συλλαλητήρια σε πράξεις διαμαρτυρίας, με βίαιες εκδηλώσεις. Για την καταστολή τους το κράτος χρησιμοποιεί βία. Οι διαμαρτυρόμενοι εντείνουν τη βία τους, διαμαρτυρόμενοι τώρα όχι μόνο κατά της ακρίβειας, αλλά και κατά της κρατικής βίας. Η βία γεννά βία. Οικονομικο-πολιτική κρίση.

Γενικότερα η «ποσότητα» που κανονικά ταλαντώνεται στην οικονομία είναι η διαφορά πλούτου, η οικονομική ανισότητα. Η ανισότητα είναι το κίνητρο και η αιτία σημαντικών δραστηριοτήτων, αλλά και δεινών της ανθρωπότητας. Οι Wilkinson και Pickett μελέτησαν στις 23 πλουσιότερες χώρες (μεταξύ τους και η Ελλάδα) την ανισότητα σε σχέση με ένα δείκτη δεινών της κοινωνίας6. Όσο μεγαλύτερη ήταν η οικονομική ανισότητα τόσο χειρότερα ήταν: το προσδόκιμο επιβίωσης η αγραμματοσύνη, η παιδική θνησιμότητα, οι ανθρωποκτονίες, ο αριθμός των ατόμων στη φυλακή, οι γεννήσεις από ανήλικα κορίτσια, η εμπιστοσύνη μεταξύ των ατόμων, η παχυσαρκία, τα ψυχικά νοσήματα (συμπεριλαμβάνοντας εθισμούς σε ναρκωτικά και οινόπνευμα) και η κοινωνική κινητικότητα.

Όπως στους ηλεκτρονικούς ταλαντωτές χάλασης το ταλαντούμενο μέγεθος είναι μια διαφορά δυναμικού και στους οικονομικούς ταλαντωτές η διαφορά πλούτου, έτσι στους πολιτικούς ταλαντωτές το κύριο ταλαντούμενο μέγεθος είναι η διαφορά μεταξύ δικαίου και ηθικής. Ως ηθική μπορεί να θεωρηθεί η βούληση της κοινωνίας. Σε αντιπαραβολή με την ηθική, το δίκαιο είναι η βούληση των αρχόντων. Κατά τον Αριστοτέλη, οι άρχοντες μπορεί να είναι ένας (μοναρχία), ολίγοι (ολιγαρχία) ή το σύνολο της κοινωνίας (δημοκρατία). Ο μέγας φιλόσοφος δίνει σαφή ορισμό των πολιτευμάτων: «Λέγω  δ΄  οἷον  δοκεῖ  δημοκρατικὸν  μὲν  εἶναι  τὸ  κληρωτὰς  εἶναι  τὰς  ἀρχὰς, τὸ  δ΄  αἱρετὰς  ὀλιγαρχικὸν»7.

Ακόμη και στην τελειότερη μοναρχία, του Θεού, χρησιμοποιείται μέσον για την επικοινωνία των αρχομένων με τον άρχοντα: «Και σε μεσίτριαν έχω· ταις πρεσβείαις της Θεοτόκου· Πρέσβευε Χριστώ τω Θεώ». Στην ολιγαρχία υποχρεωτική είναι η πελατειακή σχέση. Οι άρχοντες, για να εκλεγούν, πουλούν εξυπηρέτηση σε ψηφοφόρους, οικονομικούς επενδυτές, συνδικαλιστές, επικοινωνιακούς παράγοντες που επηρεάζουν τους ψηφοφόρους. Επίσης πουλούν υπακοή στο κόμμα για να ξαναείναι υποψήφιοι. Μόνο στη δημοκρατία η επικοινωνία αρχόντων και αρχομένων είναι άμεση με εναλλαγή αρχόντων και αρχομένων, όπως ορίζεται η ελευθερία από τον Αριστοτέλη  «Ἓν μὲν τὸ ἐν μέρει ἂρχειν καὶ ἂρχεσθαι…ἓν δὲ  τὸ  ζῆν  ὡς βούλεταἱ  τις.»8 Ο μονάρχης μπορεί να είναι εμπνευσμένος ή μωρός. Στην ολιγαρχία μπορούν να εκλεγούν τόσο οι άριστοι όσο και οι χείριστοι, χωρίς να είναι δυνατό να αποκλεισθούν οι χείριστοι, διότι η βούληση των εκλεκτόρων είναι αμετάκλητη. Στη δημοκρατία μόνον τυχαία μπορούν να κληρωθούν οι άριστοι, αλλά οι χείριστοι μπορούν να απορριφθούν καθώς δεν είναι εκλεγμένοι. Τέλος, η διάσταση μεταξύ δικαίου και ηθικής είναι μέγιστη στη μοναρχία με κορυφαίο παράδειγμα την Αντιγόνη, είναι ελάχιστη στη δημοκρατία και διάμεση στην ολιγαρχία.

Κατά τον ορισμό του Αριστοτέλη τα δυτικού τύπου σύγχρονα πολιτεύματα είναι ολιγαρχίες και, ορθά, ονομάζονται ρεπούμπλικες, από τη Ρωμαϊκή res publica, και όχι δημοκρατίες. Σ΄ αυτές περιλαμβάνεται και η Hellenic republic. Στην Ελλάδα όμως μεταφράζεται ως Ελληνική δημοκρατία, ενώ δεν είναι δημοκρατία, αφού οι βουλευτές εκλέγονται και δεν κληρώνονται. Η σύγχυση που προκύπτει είναι σημαντική, καθώς τυχόν αποτυχία του πολιτεύματός μας χρεώνεται στη δημοκρατία με εναλλακτική λύση τη μοναρχία (βασιλεία, δικτατορία), ενώ θα πρόκειται για αποτυχία της ολιγαρχίας.

Συμπερασματικά. Από την αρχαιότητα ως σήμερα, υπάρχουν δύο αντιμαχόμενες απόψεις: Προβλέψιμη περιοδικότητα-τελολογία ή απρόβλεπτη τυχαιότητα. Έχουν γίνει προσπάθειες συμβιβασμού των δύο (φαινομενικά) αντιθέτων. Το μαθηματικό και φυσικό μοντέλο των ταλαντωτών χάλασης δείχνει ότι η περιοδικότητα και η τυχαιότητα μπορούν να συνυπάρχουν και να προτυπωθούν μαθηματικά ή σε ανάλογα, διευκολύνοντας την κατανόηση και λύση φυσικών, βιολογικών, κοινωνικών προβλημάτων.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1. Σιδερής ΔΑ: Συμβολή εις την Μελέτην των Καρδιακών Αρρυθμιών επί Ηλεκτρικού Αναλόγου. Διατριβή για Υφηγεσία, Αθήναι, 1975.
  2. Sideris D.A.: Mechanism of escape, extrasystolic and parasystolic arrhythmias. Study on an electrical analogue. J Electrocardiol, 9: 227-238, 1976.
  3. Sideris DA and Moulopoulos SD: Mechanism of artioventricular conduction. Study of an analogue. J Electrocardiol, 10: 51-58, 1977.
  4. Sideris DA and Moulopoulos SD: The AFORMED phenomenon. Amer J Cardiol, 54: 247, 1984.
  5. Σιδερής ΔΑ. Προτύπωση αιτίων αρρυθμιών σε ηλεκτρικό ανάλογο. Ελλ. Καρδ. Επιθ. 29, 350-358, 1988.
  6. Wilkinson and  Pickett K. The Spirit  Level: Why Equality is Better for Everyone, Penguin  Books, 2009
  7. Αριστοτέλης (Πολ Δ 1294, 7-9)
  8. Αριστοτέλης (Πολ Ζ, 1317 β 2-3)

 

Περιοδικότητα 1

Εικόνα 1 Ανάλογο ποικίλων τύπων και βαθμών κολποκοιλιακού αποκλεισμού

 

Περιοδικότητα 2

Εικόνα 2. Ανάλογο ρυθμού με κοιλιακούς έκτοπους παλμούς που ακολουθούν κάθε κανονικό παλμό. Όπως σε ασθενείς με αυτή την αρρυθμία, η αύξηση της βασικής συχνότητας εξαφανίζει τους έκτοπους παλμούς, έστω και αν δεν έχει αρθεί η αιτία της παρουσίας τους.

 

Περιοδικότητα 3

Εικόνα 3. Ανάλογο παρασυστολίας. Όταν ο παράλληλος παλμός, ανεξάρτητος από το βασικό εμφανισθεί σε συγκεκριμένη, τρωτή, φάση του βασικού κύκλου αλλάζει τελείως το βασικό ρυθμό.

 

Περιοδικότητα 4

Εικόνα 4. Ανάλογο απόλυτης αρρυθμίας από κολπική μαρμαρυγή.

 

Ekloges_1974Now

Εικόνα 5. Διάστημα μεταξύ διαδοχικών εκλογικών αναμετρήσεων μετά τη μεταπολίτευση.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s