Τρίτη άποψη. Ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη

Δημ. Α. Σιδερής*, dimitris.sideris@gmail.com

Ηπειρωτικός Αγών, 5 Ιανουαρίου 2018

Διάβαζα ένα βιβλίο του Luc Ferry με τίτλο: «Η ωραιότερη ιστορία της φιλοσοφίας» που με έβαλε σε σκέψεις. Liberté, égalité, fraternité ήταν το τρίπτυχο έμβλημα της αστικής Γαλλικής Επανάστασης. Προδόθηκε τραγικά. Το αστικό στοιχείο, η ελευθερία των πολιτών, μεθερμηνεύθηκε έντεχνα σε ελευθερία της αγοράς, με κυριαρχία των πλουσίων, για να οδηγήσει τελικά στη λαίλαπα της σύγχρονης νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης. Συχνά λειτούργησε σε απόλυτη αρμονία με τον εθνικισμό. Τα σύγχρονα κράτη-έθνη γεννήθηκαν, είναι γνωστό, σα συνέπεια της Γαλλικής Επανάστασης. Η ελεύθερη αγορά λειτούργησε σε βάρος της ισότητας. Το επαναστατικό στοιχείο, η ισότητα, μεθερμηνεύθηκε σε επανάσταση. Και οδήγησε στην τελικά αποτυχημένη, σταλινική Σοβιετία. Κι η αδελφοσύνη; Παραμελήθηκε τελείως. Δεν ήταν εξάλλου πολύ σαφές τι ακριβώς σημαίνει. Όποτε η σύγκρουση μεταξύ εθνικισμού και επανάστασης ερχόταν σε κάποιο συμβιβασμό, αυτό γινόταν σε βάρος της αδελφοσύνης. Η σύμπλευση εθνικισμού και σοσιαλισμού, όπως στον ναζισμό, δημιούργησε το φρικτότερο τέρας που έχει εμφανισθεί ποτέ, και εξακολουθεί να πλανάται χωρίς να περιορίζεται στο ολοκαύτωμα των Εβραίων. Η αδελφοσύνη αντικαταστάθηκε από το μίσος.

Η αδελφοσύνη καλείται να ισορροπήσει τους άλλους δύο στόχους. Η Ευρωπαϊκή Ένωση την ονόμασε «αλληλεγγύη». Οι Τρεις Σωματοφύλακες διατύπωσαν με σαφήνεια τον ορισμό της: «Όλοι για έναν και ένας για όλους!» Η σύγχρονη κυρίαρχη Γερμανία έδωσε τη δική της ερμηνεία: «Δίνεις και παίρνεις». Μα αν μπορούσα να δίνω, δε θα χρειαζόμουν την αλληλεγγύη!

Τι εννοούμε, όμως, με την αδελφοσύνη; Είναι μια επέκταση της φυσικής, βιολογικής, χειλεο-θηλικής και πεο-κολπικής σχέσης, της αγάπης προς τον άλλο και προς τη νέα γενιά. Από τη Γαλλική Επανάσταση ως τις μέρες μας, υπήρξαν ουσιαστικά δύο μεγάλες παρατάξεις: Οι συγκρουσιακές εθνικιστικές («δεξιές») ήταν η μια. Επιδίωκαν την κυριαρχία πάνω στους άλλους και την επιβολή «τάξης», για να μη διακυβεύεται η κυριαρχία. Η καταπίεση αυτοκατάργησε το σκοπό, την ελευθερία. Οι εξίσου συγκρουσιακές επαναστατικές παρατάξεις («αριστερές») ήταν η άλλη. Επιδίωκαν την ισότητα, με οποιοδήποτε κόστος, καταστρέφοντας ο,τιδήποτε δημιουργικό είχαν επιτύχει οι εθνικισμοί, αντί να το μοιράζουν ισότιμα. Δεν απέμεναν και πολλά για να μοιρασθούν. Η αδελφοσύνη είναι το μόνο στοιχείο του τρίπτυχου χωρίς συγκρουσιακό χαρακτήρα. Μόνο νέο πολιτικό κίνημα που έχει δημιουργηθεί τις τελευταίες δεκαετίες είναι το οικολογικό, χωρίς να ξέρουν καλά καλά οι οικολόγοι τι ακριβώς σημαίνει.

Οικολογία σημαίνει γενικότερα μέριμνα για τις επόμενες γενιές. Η Γαλλική Επανάσταση εξελίχθηκε ως τις μέρες μας, έχοντας περάσει από δύο παγκόσμιους πολέμους, σε μια πρωτοφανή ευημερία. Το προσδόκιμο επιβίωσης παρατάθηκε πέρα από όσο ονειρεύονταν όσοι εύχονταν «χρόνια πολλά», σε βάρος της ποιότητας ζωής, που στις παραπανίσιες ηλικίες αθροίζει πλήθος νοσημάτων που δε σκοτώνουν, αλλά βασανίζουν και κοστίζουν. Η παράταση της ζωής στηρίζεται όχι μόνο στην ιατρική, αλλά και στη γενική τεχνολογία. Ο πλούτος μεταφέρεται από τους φτωχούς, που πληθαίνουν και γίνονται φτωχότεροι, στους πλουσίους, που λιγοστεύουν και γίνονται πλουσιότεροι. Παρά ταύτα, οι παγκόσμιοι λιμοί είναι πια εξαιρετικά σπάνιοι. Οι φόβοι ότι η γη δε θα μπορεί να θρέψει τον αυξανόμενο υπερπληθυσμό της εξανεμίζονται με την τεχνολογική πρόοδο. Κι αν καταπολεμηθεί η ανισότητα, σχεδόν εξαφανίζονται. Κι όμως ο κίνδυνος καραδοκεί. Η ξέφρενη ανάπτυξη καταστρέφει τον πλανήτη. Απορρίμματα δημιουργούνται ταχύτερα από όσο αποσύρονται ή ανακυκλώνονται, η γη δηλητηριάζεται και υπερθερμαίνεται. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα πληθαίνουν. Η απειλή του υπερπληθυσμού γιγαντώνεται για να πληρώσουν οι ερχόμενες γενιές. Η αναγκαία ανάπτυξη χρειάζεται εργασία, που προσφέρεται με εξευτελιστικούς μισθούς, και κεφάλαιο, που βρίσκεται εύκολα με δάνεια. Από ποιους; Μα, όπως όλα τα δάνεια, από τις ερχόμενες γενιές.

Φορτώνοντας τις ερχόμενες γενιές με όλα αυτά τα βάρη, πού είναι η «αδελφοσύνη» της Γαλλικής Επανάστασης; Πώς θα επιτευχθεί; Προφανώς χρειάζεται ξανά μια επανάσταση. Όχι αναγκαστικά αιματηρή, που στην παγκοσμιωμένη γη θα σημάνει το τέλος της ζωής πάνω στον πλανήτη. Σκοπός της θα είναι η ανάσταση της δημοκρατίας που γεννήθηκε στην Ελλάδα, άκμασε, παράκμασε και πέθανε με κομβικό σημείο στη Χαιρώνεια το 338 π.Χ. Με τη δημοκρατία θα αποδοθούν οι ευθύνες, οι εξουσίες δηλαδή, σε όλους τους λαούς εξίσου, όπως με κλήρωση, πλούσιους και φτωχούς, μορφωμένους και αμόρφωτους, ανεξάρτητα από φύλο, καταγωγή, θρησκεία, φυλή. Αυτοί θα αποφασίσουν σε ποια εξειδικευμένα άτομα θα αναθέτουν το αναγκαίο έργο, αυτοί θα το εγκρίνουν, αυτοί θα ελέγχουν τα άτομα αυτά, αν επιτέλεσαν το έργο τους χωρίς ιδιωτικό όφελος. Δε μιλώ για έναν ΟΗΕ που είναι Ένωση Εθνών. Μιλώ για μια Παγκόσμια Δημοκρατία που θα εφαρμόζει τις αρχές που ανέπτυξαν πριν από 2,5 χιλιετίες εκείνοι που, χάρη σ’ αυτήν, δημιούργησαν τον υψηλότερο πολιτισμό που έχει εμφανισθεί ποτέ.

Δεν μπορούμε να περιμένουμε. Εδώ, στον τόπο μας, εμείς πρέπει να επιδιώξουμε την εγκαθίδρυση μιας τέτοιας δημοκρατίας. Κανένα από τα κόμματα που μας διοικούν εδώ και πολλά χρόνια δε μας ικανοποιεί. Δε φταίνε οι πολιτικοί. Έχουμε πολλούς, όχι ανίκανους. Δε φταίει ο λαός που τους ψηφίζει. Μέσα στο λάθος σύστημά μας όποιον και αν ψηφίσει, αυτός λάθος θα κυβερνήσει. Φταίει το σύστημα που μας έχει επιβληθεί, η ρεπούμπλικα που μας ήλθε από τη Δύση από τότε που γίναμε κράτος και που δεν είναι παρά μια ολιγαρχία, κατά τους ορισμούς του Αριστοτέλη, παραλλαγή της ρωμαϊκής res publica. Στη ρεπούμπλικά μας, για να αναλάβει κάποιος την εξουσία πρέπει να ψηφισθεί και, για να ψηφισθεί, πρέπει να πληρώσει ανταλλάγματα. Σαν τη γερμανική αλληλεγγύη. Πελατειακή σχέση. Τα ανταλλάγματα δεν είναι προς τον λαό, αλλά προς τους ψηφοφόρους του νικητή. Με το σύστημά μας ηγέτες μας θα εκλέγονται οι Καραμανλής, Παπανδρέου, Σαμαράς, Τσίπρας ή και Τραμπ, Μέρκελ, Πούτιν, Ερντογάν κ.λπ. Κατά πολύ αραιά διαστήματα εμφανίστηκε ένας χαρισματικός ηγέτης που, υπό τους όρους που αναφέραμε, μας οδήγησε προς τα εμπρός. Ωστόσο, ουδείς είναι παντού και πάντοτε αδιάφθορος. Ουδείς! Οι πολιτικοί διαχειριστές πρέπει να επιλεγούν, αλλά κάποιος πρέπει να τους διαλέξει. Και να τους ελέγχει διαρκώς. Και αυτούς και τις πράξεις τους. Η πολιτική ωριμότητα του λαού δεν αποκτάται παρά μόνον ασκώντας εξουσία, όπως δε μαθαίνομε να κολυμπάμε παρά μόνο κολυμπώντας. Ολόκληρος ο πολιτικός βίος μας πρέπει να διέπεται από αυτή την αρχή. Κι ο λαός πρέπει να έχει την εξουσία να μετέχει ισότιμα, με κλήρωση, στις δύο από τις τρεις εξουσίες: στη βουλή, μαζί με τοπική αυτοδιοίκηση και συνδικαλισμό, και στη δικαιοσύνη (ένορκοι). Η τρίτη εξουσία, η κυβέρνηση, οφείλει να ανατεθεί στους κατάλληλους πολιτικούς, εκλεγμένους και ελεγχόμενους από τον λαό.

*Ο κ. Δημήτριος Α. Σιδερής είναι ομ. καθηγητής Καρδιολογίας

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s