Τρίτη άποψη: Oικολογία και οικολογισμός

Δημ. Α. Σιδερής*

Ηπειρωτικός Αγών, 24 Νοεμβρίου 2017.

 

Απέναντι στο σπίτι μου είναι ένας προκλητικός τοίχος. Μπορεί καθένας να γράψει τις βαθυστόχαστες σκέψεις του ή να σχεδιάσει τα ά-σχημα σχήματα που τον εκφράζουν καλλιτεχνικά. Είδα, μεταξύ άλλων, την επιγραφή: «Κανένα πείραμα σε έμβια όντα». Οικολογικό αίτημα;

Η Γαλλική Επανάσταση κατάργησε τον στεγανό διαχωρισμό των τάξεων, όταν το κύριο μέσο παραγωγής ήταν η κληρονομούμενη γη. Έτσι δημιουργήθηκε το σύγχρονο αστικό καθεστώς. Υπήρχε πάλι διαχωρισμός τάξεων μεταξύ ιδιοκτητών μέσων παραγωγής, που ήταν πια εργοστάσια, καράβια, τράπεζες, και εργαζομένων, δηλαδή μεταξύ δεξιάς και αριστεράς: μαρξισμός. Τον μαρξισμό, τον διαχωρισμό των τάξεων, τον ασπάσθηκαν τόσο οι αριστεροί, όσο και οι δεξιοί. Οι αριστεροί τόνιζαν την ισότητα του εμβλήματος της Γαλλικής Επανάστασης (αλλά με διαβαθμίσεις!), ενώ οι δεξιοί την ελευθερία (αλλά της αγοράς!). Την ελευθερία του ανθρώπου, του νοητού Εγώ μας που είναι άμεσα απρόσιτο σε οποιονδήποτε πλην του εαυτού του, κανένας δεν την υποστήριξε, ενώ ισότητα δεν υπάρχει ούτε στο αισθητό (σωματικό) Εγώ μας ούτε στο νοητό. Υπάρχει μόνο τη στιγμή που το κοινωνικό Εγώ μας, εισάγεται στην κοινωνία με μια επίσημη πράξη. Τόσο η ελευθερία όσο και η ισότητα επιτυγχάνονται με βία. Στη συνέχεια δεν αναπτύχθηκε άλλη αξιόλογη πολιτική παράταξη, εκτός από την οικολογία, τη μόνη που εκφράζεται ειλικρινώς κατά της βίας. Παραδόξως, ύστερα από δύο ασύλληπτους παγκόσμιους πολέμους, η οικολογία δεν επεκτάθηκε ως κίνημα. Γιατί;

Η δημοφιλέστερη υπόθεση, της αριστεράς, είναι ότι φταίνε τα οικονομικά συμφέροντα. Η οικολογία βάζει φραγμούς στην ανεξέλεγκτη ανάπτυξη που ρυπαίνει τον μοναδικό πλανήτη μας οδηγώντας στην (αυτο)καταστροφή του. Δε μου φτάνει όμως. Υπάρχουν και οι κατατρεγμένοι που προσπαθούν να επιβιώσουν με οποιοδήποτε τίμημα, ακόμη και αυτοκαταστροφικό, όπως όταν χτίζουν σπίτια μέσα στα ρέματα και διαμαρτύρονται όταν η πρώτη βροχόπτωση τούς τα παρασέρνει. Με τη σύμπραξη βέβαια κάποιων εργολάβων, ασυνείδητων υπαλλήλων της πολεοδομίας και πολιτικών που μένουν ωφελημένοι. Ίσως φταίει το ότι, παρά την επιστημονική υποστήριξη, δε βρέθηκε εμπνευσμένος πολιτικός ηγέτης να τη στηρίξει έμπρακτα ως κίνημα. Μου θυμίζει τις προσπάθειες των πρώτων (και όχι μόνο) «αριστερών». Έβλεπαν πως τα εργοστάσια τούς εκμεταλλεύονταν. Και, αντί να προσπαθήσουν να μεταφέρουν την πάνω τους εξουσία στον λαό ή στους εργαζομένους, τα κατέστρεφαν. Αντί να επιδιώκουν την κατάργηση των τάξεων, όπως υποστήριζε ο Μαρξ, δολοφονούσαν όποιον θεωρούσαν υπεύθυνο, με τελικό στόχο τη διατήρηση των τάξεων, αλλά με άλλους εξουσιαστές. Ο ιδιοφυής Λένιν καταδίκασε αυτό τον «αριστερισμό, ως παιδική αρρώστια του κομμουνισμού». Και ο κομμουνισμός έγινε ο μεγάλος εχθρός του αριστερισμού, ενώ η δεξιά προτιμούσε έντεχνα να τον συντηρεί φορτώνοντας στον κομμουνισμό τις αμαρτίες της παιδικής ασθένειάς του (όπως η αριστερά προτιμά τη λαϊκή εξαθλίωση που συνεπάγεται ο νεοφιλελευθερισμός για να τη χρεώνει στον φιλελευθερισμό).

Κάτι ανάλογο μου φαίνεται ισχύει σήμερα με την οικολογία, που τις ακραίες θέσεις της, σαν αυτή στον απέναντι τοίχο μου, θα τις έλεγα «οικολογισμό», όχι οικολογία. Η οικολογία είναι διεπιστημονικός κλάδος που στηρίζεται στη βιολογία, γεωγραφία και τις επιστήμες της γης. Κεντρική ιδέα του οικολογικού πολιτικού κινήματος είναι η προστασία της βιοποικιλότητας με προστασία του περιβάλλοντος που απειλείται από την ανθρώπινη δραστηριότητα. Το 30% των σπονδυλωτών ζώων βρίσκονται σε μείωση, τόσο σε όρους πληθυσμού όσο και γεωγραφικής εξάπλωσης. Ως πριν από 20 χρόνια περίπου έβλεπα στη Νάξο κάθε καλοκαίρι πελώριους αετούς να πετούν με όλη τη μεγαλοπρέπειά τους στα βουνά. Δεν τους βλέπω πια. Κρίμα!

Ως πού φτάνει όμως αυτή η αντίληψη; Απαγορεύεται να σκοτώνουμε γάτες, σκυλιά, λιοντάρια, λύκους, ελέφαντες, κροκοδείλους, φίδια και τόσα άλλα ζώα που κινδυνεύουν να αφανισθούν. Δεν έχω ακούσει για προστασία των ποντικών, των κατσαρίδων, των κουνουπιών. Ούτε σταφυλόκοκκων, ελοπαρασίτων ή ιών, όπως της πολιομυελίτιδας και της ευλογιάς. Ποιο είναι το όριο; Ο ανθρωποκεντρισμός θα μπορούσε να γίνει οδηγός; Εξαφανίζομε τα είδη που μας απειλούν. Σ’ αυτά όμως περιλαμβάνονται και τα ζώα που λέγαμε παραπάνω. Θεωρητικά, οι νοσογόνοι οργανισμοί θα μας προστατέψουν αν δεχθούμε επίθεση από εξωγήινα όντα! Ο Ηρακλής ήταν Ο Ήρωας της αρχαιότητας, επειδή σκότωσε το λιοντάρι της Νεμέας. Όμως οι λύκοι είναι οι φυσικοί προστάτες των δασών τρεφόμενοι από γιδοπρόβατα και ελάφια που, αν πολλαπλασιασθούν ανεξέλεγκτα, θα φάνε το δάσος. Εξάλλου, ο ανθρωποκεντρισμός, ό,τι συμφέρει τον Άνθρωπο, οδηγεί στην ολοένα επέκτασή του, στον υπερπληθυσμό, σε βάρος των δασών και πλήθους ζωικών και φυτικών ειδών, τελικά στον ίδιο τον αφανισμό του. Ζητείται ισορροπία!

Μια άλλη αντίληψη για την οικολογία είναι να μην επεμβαίνουμε στην αυτορρύθμιση της φύσης. Ο άνθρωπος όμως είναι και αυτός μέλος του οικοσυστήματος. Αλλά έχει μεγαλύτερες δυνατότητες να επηρεάζει το περιβάλλον του.

Κάθε ζωντανό ον έχει αυτοματικούς αντανακλαστικούς μηχανισμούς, με ταλάντωση για συντήρηση του εαυτού του, όπως αμύνεται σε ό,τι του προκαλεί πόνο και περιοδικά πεινάει και τρώει. Σ’ αυτά τα πλαίσια μπορεί να αφαιρέσει ζωή από άλλο ον, φυτό ή ζώο άλλου είδους ή, αν ζει σε κοινωνίες, ακόμη και του ίδιου είδους. Έχει και αντανακλαστικούς μηχανισμούς με ταλάντωση, για τη συντήρηση του είδους του, όπως είναι στα θηλαστικά το αμοιβαίο περιοδικό χειλεοθηλικό αντανακλαστικό μητέρας-βρέφους και το πεοκολπικό μεταξύ εραστών. Διατήρηση ατόμων και είδους λοιπόν, αλλά δεν υπάρχουν αντανακλαστικά για διατήρηση της ζωής πάνω στον πλανήτη. Τα ζώα γενικά είναι ανίκανα να σταματήσουν τη ζωή πάνω στον πλανήτη. Ο άνθρωπος μπορεί.

Ο θάνατος είναι γενικά δύο ειδών. Ο βίαιος, από φυσικές/βιολογικές αιτίες και ο φυσικός από την αναπότρεπτη φθορά του χρόνου, ένα είδος «απόπτωσης», σαν την απόπτωση των φύλλων το φθινόπωρο χωρίς να πεθαίνει το δένδρο και των ατόμων χωρίς θάνατο του είδους. Η μάταιη χρησιμοποίηση των πόρων του περιβάλλοντος για ν’ αποφύγω την απόπτωσή μου είναι παρά φύση. Η παράταση της σωματικής ζωής με τεχνητά όργανα, όταν η νοητή μας ύπαρξη έχει απέλθει οριστικά, δεν έχει λογική.

Αντίθετα, η χρησιμοποίηση του περιβάλλοντος για την αποφυγή του βίαιου θανάτου βρίσκεται στα πλαίσια της συμμετοχής μας στο οικοσύστημα. Θα αμυνθώ, ακόμη και σκοτώνοντας, για ν’ αποφύγω τον κίνδυνο από επικίνδυνα όντα. Και θα φάω από τα ζωντανά, ζώα ή φυτά, που βρίσκω στη φύση ή εκτρέφω γι’ αυτόν το σκοπό. Η «οικολογική» κίνηση που θα με εμποδίσει είναι οικολογισμός, όχι οικολογία. Είναι η «παιδική αρρώστια» της. Από την άλλη, μήπως μια «συναυλία για τα ποτάμια και τους πλημμυροπαθείς» είναι στα πλαίσια μιας αρχόμενης υγιούς πολιτικής κίνησης; Μακάρι!

* Ο κ. Δημήτριος Α. Σιδερής είναι ομ. καθηγητής Καρδιολογίας

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s