Τρίτη άποψη. Αναγνώστη μου

Δημ. Α. Σιδερής, dimitris.sideris@gmail.com

Ηπειρωτικός Αγών, 20 Οκτωβρίου 2017

Αναγνώστη μου, ξέρεις ανάγνωση, αλλιώς δεν θα διάβαζες τούτο το κείμενο. Σκέφτεσαι, αλλιώς θα είχες ήδη σταματήσει την ανάγνωση. Θλίβεσαι, φοβάσαι, οργίζεσαι. Δεν αρκεί. Πρέπει κάτι να γίνει. Θα χαρείς, θα ελπίσεις, θα ηρεμήσεις αν γίνει, αλλά δε γίνεται μόνο του. Πρέπει κάτι να κάνεις Εσύ. Τι; Σκέψου περισσότερο. Να δεις την κατάσταση, να διακρίνεις εναλλακτικές λύσεις, να επιλέξεις. Και τότε να σχεδιάσεις τι Εσύ μπορείς να κάνεις. Μόνον έτσι υπάρχει ελπίδα.

Θα σου αναφέρω κάποιες εναλλακτικές λύσεις για την κατάστασή μας. Προφανώς υπάρχουν κι άλλες. Να τις εκφράσεις δημόσια. Θα βοηθήσεις.

Η πατρίδα μας βρίσκεται σε πρωτοφανές τέλμα. Είναι δεμένη χειροπόδαρα από κάθε άποψη. Πολιτική. Με διεθνείς δεσμεύσεις, αφού ανήκουμε σε διεθνείς οργανισμούς. Στρατιωτική. Πριν από την Άνοιξη του 1941 δεν υπήρχε ξένος ένοπλος στην επικράτειά μας. Έκτοτε είχαμε Γερμανούς, Ιταλούς, Βουλγάρους, Άγγλους, Αμερικανούς. Οι τελευταίοι υπάρχουν ακόμη. Οικονομική. Χρωστάμε να πληρώνουμε για πολλές γενιές. Πολιτιστική. Έχομε αποκοπεί τόσο από την αρχαία παράδοσή μας, όσο και από τη νεώτερη βυζαντινή. Μόνη επαφή με το παρελθόν μας είναι διαμέσου των «πολιτισμένων» συμμάχων μας, που χωρίς την τετρακοσιόχρονη δουλεία μας, μπόρεσαν να αναγεννηθούν προσαρμόζοντας τη δική μας παράδοση στις δικές τους συνθήκες. Προσέξτε! Δεν ισχυρίζομαι πως όλα αυτά είναι κακά πράγματα, όσο και αν ηχούν για μερικούς έτσι. Ισχυρίζομαι όμως ότι πρέπει να τα σκεφτούμε και να αντιδράσουμε με τον καλύτερο για τους δικούς μας σκοπούς τρόπο. Αυτό σημαίνει αλλαγή εκ βάθρων.

Ένας ηγέτης μας υποσχέθηκε «επανίδρυση του κράτους». Μόνο που ποτέ δεν περιέγραψε το νέο κράτος που επαγγελλόταν κι ούτε το επιχείρησε. Άλλος μας βεβαίωσε ότι «λεφτά υπάρχουν». Και βέβαια δεν υπήρχαν και κατέφυγε στη μεγαλύτερη οικονομική υποδούλωση του αιώνα. Άλλος διέκρινε ότι εφαρμόσθηκε λάθος συνταγή κι όταν έγινε πρωθυπουργός εφάρμοσε την ίδια λάθος συνταγή. Άλλος κατάλαβε, όπως όλοι μας, το αίσχος και υποσχέθηκε να σκίσει τα μνημόνια, για να υπογράψει νέα πιο δεσμευτικά. Άλλος επαγγέλλεται, όπως όλοι οι προηγούμενοι, πως εκείνοι φταίνε, για να του δώσουμε την εξουσία. Υπήρξαν φωτεινά διαλείμματα, όπως η τέλεση πλήθους διεθνώς πρωτοφανών έργων, και χωρίς ιδιαίτερη οικονομική δέσμευση, με τίμημα όμως τη διαφθορά, που διογκώθηκε και παρέμεινε. Γιατί όλα αυτά;

Μήπως έγιναν επειδή οι άρχοντές μας δεν μπορούσαν να κάνουν αλλιώς; Ο σωστός πολιτικός έχει δύο ικανότητες: να κάνει κάτι σωστό, όταν αποκτήσει εξουσία και να μπορέσει να αποκτήσει την εξουσία. Το κακό είναι πως οι δύο αυτές ικανότητες είναι συνήθως ασύμβατες: Για να εκλεγεί, πρέπει να πουλήσει εξυπηρέτηση (σε ψηφοφόρους, χρηματοδότες, ΜΜΕ, συνδικαλιστές, το κόμμα του) για ν’ αγοράσει ψήφους. Και αυτή η διαδικασία ακρωτηριάζει τις δυνατότητές του να κάνει ό,τι άριστα ο ικανός πολιτικός γνωρίζει ότι πρέπει να κάνει. Μπορούμε να απαλλαγούμε από αυτή την πελατειακή σχέση; Ναι, απαντά ο πρόγονός μας ο Αριστοτέλης. Θέλουμε όμως; Ή η πλύση εγκεφάλου που έχουμε υποστεί από τη μέρα της γέννησής μας μάς έχει παραμορφώσει τη βούληση; Κατά τον Αριστοτέλη, από τα τρία βασικά πολιτεύματα, μοναρχία (βασιλεία, δικτατορία), ολιγαρχία (αριστοκρατία, σύγχρονες δυτικού τύπου ρεπούμπλικες) και δημοκρατία, στο τελευταίο οι βουλευτές κληρώνονται, δεν εκλέγονται. Έτσι η εκλεγμένη κυβέρνηση δεν έχει αλληλεξάρτηση με την κληρωμένη βουλή και την επίσης κληρωτή δικαιοσύνη. Όμως το θέλομε;

Μια εκλεγμένη βουλή μπορεί να έχει αρίστους, αλλά και χειρίστους, χωρίς δυνατότητα να απαλλαγεί από τους τελευταίους, διότι η απόφαση του λαού είναι αμετάκλητη. Όλοι όμως είναι προκατειλημμένοι από τις πελατειακές δεσμεύσεις τους. Η κληρωμένη βουλή δεν εγγυάται την παρουσία αρίστων, αλλά μπορεί να απαλλάσσεται από τους χειρίστους, διότι αυτοί δεν έχουν εκλεγεί από το λαό. Και βέβαια στο σύνολό της είναι απροκατάληπτη. Μα η κληρωμένη βουλή θα είναι χειρότερη από την εκλεγμένη. Αν έχεις πειστεί, αναγνώστη μου, πως η παρούσα εκλεγμένη βουλή είναι κακή, επειδή την έχεις δει, πώς ξέρεις πώς θα είναι η κληρωμένη, που δεν την έχεις δει, αλλά στους προγόνους μας ξέρεις πως απέδωσε την προγονική δόξα;

Εξασφαλίσαμε υποτυπώδη ισοπολιτεία και ισονομία. Χρειάζεται όμως και ισηγορία η δημοκρατία. Οι πολίτες όχι μόνο ακούν και διαβάζουν νόμους, αλλά και προτείνουν. Το πέτυχαν οι πρόγονοί μας κυρίως χάρη στο μεγαλοφυές ελληνικό αλφάβητο. Για κάθε προφερόμενο φθόγγο υπήρχε ένα γραπτό σύμβολο και για κάθε γράμμα ένας προφερόμενος φθόγγος. Η πρωτοφανής απλότητα του συστήματος επέτρεψε να είναι όλοι εγγράμματοι. Ανορθόγραφοι δεν υπήρχαν. Οι απόγονοί τους, σχεδόν στην ολότητά μας, είμαστε ανορθόγραφοι. Διατηρήσαμε την ίδια γραμματοσειρά, αλλά η ζωντανή γλώσσας μας εξελισσόταν. Έτσι απομακρυνθήκαμε από την ουσιαστική αρχή του αλφαβήτου μας, ένα γράμμα για κάθε φθόγγο και ένας φθόγγος για κάθε γράμμα. Ισχύει σήμερα το δεύτερο, αλλά όχι το πρώτο. Έχουμε 15 τρόπους για να γράφουμε τα πέντε φωνήεντα της γλώσσας μας. Η επαρκής ισηγορία έχει δύο προαπαιτούμενα. 1. Με τη μακραίωνα εξελισσόμενη γλώσσα μας διατηρούμε τεράστια πλεονεκτήματα συγκριτικά με άλλες γλώσσες. Για κάθε έννοια διαθέτουμε ποικιλία λέξεων, με λεπτές διαφορές μεταξύ τους, που αποδίδουν όχι μόνο το νόημα, αλλά και τη συναισθηματική άλω που περιβάλλει κάθε λέξη. Άλλο είναι το «κάλεσμα» σε γλέντι και άλλο η «κλήση» που δίνει ο τροχαίος. Κι ακόμη, ξένες γλώσσες μιλάνε για «φυσική σειρά των λέξεων»: Υποκείμενο, ρήμα, αντικείμενο. Στη γλώσσα μας οι διαφορετικές καταλήξεις επιτρέπουν ποικίλη διάταξη των λέξεων που τονίζει τη συναισθηματική χροιά του νοήματος. «Ο Γιάννης έδωσε ένα δαχτυλίδι στη Μαρία» έχει το ίδιο νόημα αν πούμε «Στη Μαρία έδωσε ένα δαχτυλίδι ο Γιάννης» ή «Ένα δαχτυλίδι έδωσε ο Γιάννης στη Μαρία». Η πρώτη έκφραση όμως τονίζει ότι το έδωσε ο Γιάννης και όχι άλλος, η δεύτερη ότι η Μαρία το δέχθηκε και όχι άλλη και η τρίτη ότι το δώρο ήταν δαχτυλίδι. Τέτοιες λεπτές αποχρώσεις της γλώσσας μας δε διδάσκονται. Μαθαίνονται μόνο διαβάζοντας τη διαχρονική λογοτεχνία μας από την ομιλούμενη σήμερα γλώσσα ως πίσω στην ομηρική διάλεκτο. Τέτοια εκπαίδευση οφείλει να αρχίζει από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού. 2. Αποκατάσταση της ενότητας γραφής με γλώσσα. Η γλώσσα είναι ικανότητα, καλλιέργεια. Η γραφή είναι εργαλείο με το οποίο συντελείται η καλλιέργεια. «Μόνος λόγος ύπαρξης της γραφής είναι να παραστήσει τη γλώσσα», (κορυφαίος γλωσσολόγος F. Saussure). Η φωνητική γραφή, σαν των προγόνων, είναι επιτακτική ανάγκη. Όμως, αντί να προσαρμόσουμε τη γλώσσα στη γραφή, όπως πρότεινε ο Erasmus, πρέπει να προσαρμόσουμε τη γραφή στη σύγχρονη εμπλουτισμένη γλώσσα. Και τα δύο μέτρα είναι απαραίτητα.

 * Ο κ. Δημήτριος Α. Σιδερής είναι ομ. καθηγητής Καρδιολογίας

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s