ΛΟΓΟΜΑΧΙΑ ΤΕΤΡΑΠΟΔΩΝ

31. Λογομαχία τετραπόδων.png

Δημ. Α. Σιδερής, ομ. καθηγητής καρδιολογίας, dimitris.sideris@gmail.com

Ηπειρωτικός Αγών, 24 Ιουνίου 2017

Η αναλογία ήταν πάντοτε ένας τρόπος για να κατανοηθούν δυσνόητα πράγματα. Έχει περιορισμούς, που μπορούν να οδηγούν σε ευτράπελα. Από τον καιρό του Αισώπου γίνεται προσπάθεια να κατανοηθεί η ανθρώπινη συμπεριφορά ανάλογα με τη συμπεριφορά των ζώων. Παραδείγματα: La Fontaine (Μύθοι), Orwell (Φάρμα των ζώων). Το 14ο αιώνα παρουσιάστηκε στην Κωνσταντινούπολη το απολαυστικό «Λογομαχίας Τετραπόδων το Ανάγνωσμα». Μας το θύμισε στην Ελλάδα ο Hans Eideneier που εξέδωσε το έργο στις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Το έργο παρουσιάστηκε στην Κομοτηνή και στην Αθήνα θεατρικά, με εξαίρετες αφηγήσεις-εισηγήσεις από τους καθηγητές Eideneier και Χ.Χαραλαμπάκη. Με λίγα λόγια, ο λέων, βασιλιάς των ζώων, θέλησε να αποκαταστήσει την ειρήνη στον κόσμο των τετραπόδων. Τα χώρισε αρχικά σε χορτοφάγα και σαρκοφάγα και συγκάλεσε μια σύσκεψη, να πουν καθένα τα δικά του, έπαινο και ψόγο, σε ανομοιοκατάληκτο δεκαπεντασύλλαβο, στη δημώδη βυζαντινή γλώσσα, εύκολα κατανοητή σήμερα από οποιονδήποτε. Ακόμη και κάποιους ιδιωματισμούς τους γνώριζα από τη γιαγιά μου όταν την πρωτογνώρισα στην ορεινή Νάξο και κουβέντιαζε με τις φιλενάδες της. Στην εξέλιξη, η θεμελιώδης διάκριση σε φυτοφάγα και σαρκοφάγα ξεχνιέται καθώς αναφύονται άλλοι ανταγωνισμοί, μεταξύ ποντικού και γάτας, γάτας και σκύλου, προβάτου και γουρουνιού, αλόγου και γαϊδάρου, κλπ. Ο τσακωμός, με συχνό υβρεολόγιο (μου θύμισε πολύ τις αλληλοκατηγορίες πολιτικών στη βουλή μας), προκαλεί άφθονο γέλιο. Όταν η κατάσταση έχει φθάσει σε κρίσιμο σημείο, ο λέων βασιλιάς δεν αντέχει άλλο. Κηρύσσει κατάργηση του όρκου της εκεχειρίας. Στο κάτω κάτω, τα σαρκοφάγα πρέπει να επιβιώσουν και δεν μπορούν παρά μόνον τρώγοντας φυτοφάγα. Ακολουθεί πανδαιμόνιο, με απροσδόκητο τέλος. Ο βούβαλος χώνει τα κέρατά του και ξεκοιλιάζει το βασιλιά.

Πέρα από το γέλιο και το θαυμασμό που προκαλεί το κείμενο, πέρα από το ότι ο ανώνυμος συγγραφέας βρίσκει την ευκαιρία να σατιρίσει άρχοντες, αλλά και «φραγκοπαπαδούρια» που είχαν κατακλύσει την Πόλη μετά το 1204, έχει και διδακτική όψη. Το επιμύθιο θυμίζει ότι «Ὁ βασιλεὺς οὐ σῴζεται ἐν τῇ πολλῇ δυνάμει καὶ γίγας οὐ σωθήσεται ἐν πλήθει τῆς ἰσχύος», αλλά και ότι δεν μπορεί κανένας να παραβιάζει τους νόμους της φύσης: «Ἔκτοτε γοῦν καὶ μέχρι νῦν ἡ γενομένη μάχη εἰς πάντα τὰ τετράποδα μικρά τε καὶ μεγάλα ἔμεινεν καὶ διέμεινεν εἰς πάντας τοὺς αἰῶνας».

Δεν έπαψαν να διδάσκουν τους ανθρώπους τα ζώα. Ακόμα και σε εξαιρετικά σοβαρά ζητήματα. Η «λογομαχία τετραπόδων» θυμίζει ότι δεν μπορεί να επιτευχθεί παγκόσμια ειρήνη. Βέβαια η αναλογία δεν είναι επιστημονικά πειστική, αφού η εχθρότητα μεταξύ των ζώων αφορά σε διαφορές μεταξύ ποικίλων ειδών, ενώ θηλαστικά του ίδιου είδους δεν σπαράσσονται μέχρι θανάτου μεταξύ τους. Επομένως μεταξύ ανθρώπων θα όφειλε, αν ίσχυε η αναλογία, να επικρατεί διαρκής ειρήνη. Η αναλογία όμως, είπαμε, δεν ισχύει. Κι αυτό, διότι, όλα τα ζώα της «λογομαχίας» ζουν σε αγέλες, ενώ οι άνθρωποι ζουν σε κοινωνίες. Και τα ζώα που ζουν σε κοινωνίες, όπως κάποια έντομα, φροντίζουν, με καταμερισμό της εργασίας τους, να επιτύχουν τον κοινό σκοπό της δημιουργίας αποθηκών με τρόφιμα για την κοινωνία τους. Και για χάρη της εξουσίας πάνω σ΄ αυτές τις αποθήκες, μπορούν να παρατηρηθούν, κάτω από τις κατάλληλες συνθήκες, επικές μάχες μεταξύ εντόμων του ίδιου είδους.

Κάθε πολιτική παράταξη χρειάζεται και το «φιλόσοφο» που τη στηρίζει. Η Γαλλική επανάσταση είχε το Διαφωτισμό, η Σοβιετική το μαρξισμό, η ναζιστική τον Α. Ρόζεμπεργκ, θεωρητικό του αντισημιτισμού. Τα τελευταία χρόνια έχει ανακύψει μια νέα κατάσταση. Σφετερίστηκε το όνομα του φιλελευθερισμού, ονομαζόμενη νέο-φιλελευθερισμός, ενώ καταργεί κάθε ίχνος ελευθερίας και ισότητας που πρέσβευε η Γαλλική Δημοκρατία. Χρειαζόταν θεωρητικό στήριγμα ο νέο-φιλελευθερισμός που το βρήκε στην Ayn Rand. Υπήρξε σύμβουλος όλων των Προέδρων και των οικονομικών ιθυνόντων της εποχής της. Υποστήριξε τις θεωρίες της με φιλοσοφικές εργασίες, αλλά και με λογοτεχνικά κείμενα, αμφισβητούμενης αξίας. Ονόμασε ευφημιστικά τη θεωρία της «αντικειμενική», διότι τη στήριξε στην παρατήρηση των ζώων, όπως ο ανώνυμος συγγραφέας της «Λογομαχίας». Παρατήρησε πως η συμπεριφορά τους είναι αυστηρά εγωιστική. Κάθε ενέργειά τους καθοδηγείται από ατομικό όφελός τους. Πεινάνε, σκοτώνουν και τρώνε. Επομένως η φυσική συμπεριφορά του ανθρώπου είναι εγωιστική. Ο αλτρουϊσμός είναι μια διαστροφή που την έφερε στους ανθρώπους παρά φύση ο Χριστιανισμός. Σ΄ αυτή τη βάση καθένας δικαιούται και οφείλει να κάνει ό,τι τον συμφέρει, ειδικότερα, να γίνει πλούσιος σε βάρος όλων των άλλων, όσο μπορεί. «Πόθεν νὰ ζῇ ο βασιλεὺς, πόθεν οἱ ἄρχοντὲς του, εὰν οὐ φάγη ἀπὸ σὲν καὶ ἀπὸ τοὺς ἑτέρους;», λέει ο Πάρδος. Κι αυτή είναι η βάση του νέο-φιλελευθερισμού. Λησμόνησε η «φιλόσοφος» κάποια πράγματα. Αγώνα μέχρι θανάτου δεν κάνουν τα ομοειδή θηλαστικά μεταξύ τους. Οι μητέρες υπερασπίζονται με τη ζωή τους τη ζωή των παιδιών τους. Στις κοινωνίες των εντόμων, όλες οι ενέργειες των μελών τους γίνονται υποχρεωτικά υπέρ της κοινωνίας τους κι όχι υπέρ του εαυτού τους. Η πτώση του Σοβιετικού καθεστώτος με την ένωση των δύο Γερμανιών κατέστησε καταλυτικά δυνατή την «παγκοσμιοποίηση». Δεν πρόκειται βέβαια για πολιτική ένωση κρατών ή λαών. Ούτε για διεθνή ένωση εργατών, όπως ήταν οι κομμουνιστικές «διεθνείς». Είναι καθαρά οικονομική, των τραπεζιτών. Σε μια μακρά διαδρομή από το Ντάλας στο Τέξας μπορεί να δει κανένας μια ατέλειωτη σειρά ημιτελών κτισμάτων. Οι ιδιοκτήτες τους δανείσθηκαν βάζοντάς τα υποθήκη. Οι μεγάλες εταιρίες κινήθηκαν με τα χρήματα των επιμέρους ιδιοκτητών. Έπεσαν οι τιμές. Έγιναν κατασχέσεις, αλλά δεν έπιαναν τα λεφτά τους. Το χρέος στο μεταξύ είχε μεταπωληθεί από την τράπεζα στη Γουόλ στρητ κι από κει στο Τόκιο ή σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου χάρη στην Παγκοσμιοποίηση. Καθένας πια ήξερε ότι χρωστούσε, αλλά δεν ήξερε σε ποιον. Τράπεζες πτώχευσαν. Και παρέσυραν την παγκοσμιοποιημένη οικονομία. Εμείς καταποντιζόμαστε όταν επιδιώξαμε και μπήκαμε στην παγκοσμιοποιημένη οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για να σωθούμε. Ξεχάσαμε όμως ότι σε μια κοινωνία με ασθενέστερα και ισχυρότερα μέλη, σαν εκείνα της «Λογομαχίας των Τετραπόδων», τα ισχυρότερα τρώνε τα ασθενέστερα, αν δεν προσέξουν τα τελευταία. Η αφελής «φιλοσοφία» της Rand θα προκαλούσε θυμηδία μεγαλύτερη από τη «Λογομαχία», αν δεν συνδεόταν με την παγκοσμιοποίηση. Η Οικονομία έγινε το αφεντικό και η Πολιτική δούλος της. Η πραγματική οικονομία που παρήγε αγαθά, έστω και με εκμετάλλευση των εργαζομένων από τους εργοδότες, αντικαταστάθηκε από τη συμβολική, το «χρηματοπιστωτισμό». Κάποιοι όμως πρέπει να θυμούνται ότι «γίγας οὐ σωθήσεται ἐν πλήθει τῆς ἰσχύος», έστω και αν αυτό σημάνει χαώδη όλεθρο.

 

2 thoughts on “ΛΟΓΟΜΑΧΙΑ ΤΕΤΡΑΠΟΔΩΝ

  1. Θαυμάσια ανάλυση του μύθου και καταξίωσή του ως κατόπτρου για τα σημερινά δρώμενα.
    Άξιος!

    Like

  2. Η ίδια η Φύση μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε πολλά πράγματα που έχουν να κάνουν με την ανθρώπινη συμπεριφορά και αυτό σε μεγάλο βαθμό αναδείχνεται στο άρθρο. Το πρόβλημα όμως με τον άνθρωπο είναι η προκατάληψη και ο δόλος, κάτι που δεν υπάρχει στα ζώα διότι εκείνα συμπεριφέρονται αυθόρμητα και δεν μπορούν να σχεδιάσουν μελλοντικές πράξεις (εκ προμελέτης).

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s