Τρίτη Άποψη Αποθήκες

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ Α. ΣΙΔΕΡΗ

ΦΥΣΕΙ μεν έστιν άνθρωπος ζώον πολιτικόν», λέει ο Αριστοτέλης. Του άρεσε η έκφραση «φύσει». Από τη φύση του. Αντίστοιχα έλεγε ότι «ο άνθρωπος φύσει του ειδέναι ορέγεται». Από τη φύση του έχει όρεξη για μάθηση. Το «φύσει» δεν το εξηγεί. Δεν υπήρχαν τότε γνώσεις επαρκείς, για να στηρίξει σ’ αυτές, τις «φυσικές» ιδιότητες του ανθρώπου. Σήμερα ξέρουμε κάπως περισσότερα.

Ξεχωρίζει ο άνθρωπος, πρώτα, στην κατασκευή του. Έχει δύο χέρια και δύο πόδια. Αντίχειρα έχουν μόνον οι άνθρωποι και οι πίθηκοι. Οι πίθηκοι όμως δεν έχουν πόδια. Χρησιμοποιούν τα χέρια τους κυρίως για να στηρίζονται στα δέντρα, ενώ οι άνθρωποι έχουν πόδια για να στηρίζονται στο έδαφος, ενώ τα χέρια τους, ελεύθερα, χρησιμοποιούνται σα λαβίδες. Με τέτοια χρήση των άνω άκρων οι άνθρωποι είχαν τις προϋποθέσεις να κατασκευάζουν εργαλεία. Τα υπόλοιπα σπονδυλωτά μόνη λαβίδα έχουν το σαγόνι τους.

Δεύτερο, ξεχωρίζει ο άνθρωπος, στη δημιουργία δευτεροβάθμιων εξαρτημένων αντανακλαστικών. Τα πολυκύτταρα ζώα έχουν νευρικό σύστημα και διαθέτουν αντανακλαστικά. Ένα ερέθισμα στους αισθητήρες τους συνεπάγεται ανταπόκριση στους κινητήρες τους, κυρίως μύες ή αδένες. Τα θερμόαιμα κυρίως, μπορούν να σχηματίζουν εξαρτημένα αντανακλαστικά. Δεν αρκούνται στα αντανακλαστικά με τα οποία γεννήθηκαν, αλλά και, όσο ζουν, σχηματίζουν νέα αντανακλαστικά, ανάλογα με τη συχνότητα που συναντούν ποικίλα ερεθίσματα. Αυτά σχηματίζονται συνδέοντας τις διεγέρσεις αισθητηρίων τους με άλλα αισθητήρια που αποτελούν την απαρχή αντανακλαστικών αποκρίσεων. Έτσι «μαθαίνουν». Οι άνθρωποι μπορούν να σχηματίζουν και δευτεροβάθμια εξαρτημένα αντανακλαστικά συνδέοντας τις διεγέρσεις νέων αισθητηρίων με άλλα που αποτελούν απαρχή προσχηματισμένων εξαρτημένων αντανακλαστικών. Παράδειγμα. Φυσικό αντανακλαστικό είναι να προκαλείται ακούσια σιελόρροια με την τοποθέτηση τροφής στο στόμα. Εξαρτημένο αντανακλαστικό είναι τούτο: Αν συστηματικά χτυπάει ένα κουδούνι πριν από την τοποθέτηση της τροφής στο στόμα, το ζώο «μαθαίνει» και, άθελά του, εκκρίνει σάλιο μόλις ακούει το κουδούνισμα. Δευτεροβάθμιο εξαρτημένο αντανακλαστικό είναι, όταν μαζί με το κουδούνισμα ακούεται η λέξη «κουδούνι» να συνηθίζει ο άνθρωπος να εκκρίνει σάλιο ακούοντας τη λέξη κουδούνι. Έτσι μαθαίνει να αναγνωρίζει λέξεις.

Τα αισθήματα που σχηματίζονται μέσα μου, όταν ερεθίζονται τα αισθητήριά μου είναι άβατα για οποιονδήποτε άλλον. Όμως όταν τα αισθανθώ, κινητοποιώ αναπνοή και γλώσσα, προφέροντας κάποιον ήχο, μια λέξη. Την ακούει ένας άλλος και αντανακλαστικά σχηματίζει το δικό του αίσθημα, εξίσου άβατο για όλους τους άλλους. Ανταποκρίνεται όμως, προφέροντας τη δική του λέξη. Την ακούω εγώ, σχηματίζω απ’ αυτήν καινούργιο αίσθημα και τώρα συγκρίνω μέσα στο δικό μου άβατο το αρχικό αίσθημά μου με εκείνο που προήλθε από τη λέξη του άλλου. Σχηματίζω έτσι μέσα μου έννοιες κοινές με των άλλων, μολονότι το πεδίο όπου σχηματίζονται είναι απροσπέλαστο του καθενός για τον άλλο: Διαβίωση σε κοινωνία και δυνατότητα για δευτεροβάθμια αντανακλαστικά αποτελούν τη βάση για τον σχηματισμό του Λόγου. Διαθέτοντας Λόγο οι άνθρωποι μπορούν με τον χρόνο να αθροίζουν στον καθένα τις εμπειρίες που έχουν οι συνάνθρωποι και όλοι οι πρόγονοί τους από τότε που ο homo sapiens άρχισε να μιλάει.

Τα ζώα συναγελάζονται όπου βρίσκουν τροφή, γενικότερα συνθήκες κατάλληλες για την επιβίωσή τους. Με τη συνάθροιση ομοειδών ζώων αναπτύσσονται σχέσεις μεταξύ τους βασισμένες κυρίως σε δύο αμοιβαία αντανακλαστικά: στην αμοιβαία χειλεο-θηλική ευχαρίστηση (θηλασμός), βάση της μητρικής στοργής, και στην αμοιβαία πεο-κολπική ηδονή (συνουσία) που είναι η βάση του έρωτα. Τα θεμέλια για την αγελαία διαβίωση τώρα υπάρχουν. Κάθε ζώο παρακινείται να κάνει ό, τι και τα άλλα του είδους του, χωρίς να έχει βιώσει το ίδιο τα ερεθίσματα που έσπρωξαν το πρώτο να κάνει κάτι.

Κάποια ζώα προχωρούν παραπέρα. Καταμερίζουν το έργο τους. Καθένα κάνει κάτι διαφορετικό, αλλά όλα μαζί συμβάλλουν σε κοινό σκοπό. Έτσι σχηματίζεται η κοινωνία. Αμιγείς κοινωνίες σχηματίζουν κάποια έντομα, κυρίως μέλισσες και μυρμήγκια, αλλά και άλλα. Χαρακτηριστικό των αμιγών κοινωνιών είναι ότι ο καταμερισμός της εργασίας τους είναι υποχρεωτικός, καθώς στηρίζεται στην ύπαρξη φυσικών αντανακλαστικών. Η υποχρέωσή τους να κάνουν ό, τι κάνουν είναι αναγκαστική και ίση για όλα. Η ισότητα για την εκπλήρωση διαφορετικών ρόλων είναι ολοκληρωτική, ενώ η ατομική ελευθερία τους είναι μηδενική. Κύριο χαρακτηριστικό του κοινού σκοπού των κοινωνικών ζώων είναι η δημιουργία αποθήκης τροφίμων και συναφών αναγκαίων αγαθών. Μέλι αποθηκεύουν οι μέλισσες. Αποθήκες δεν διατηρούν τα αγελαία ζώα.

Οι άνθρωποι ζούσαν αρχικά αγελαία. Έχοντας προικισθεί βιολογικά, όπως αναφέρθηκε, άθροισαν εμπειρίες που τους επέτρεψαν να σχηματίσουν κοινωνίες. Βασικό και στην ανθρώπινη κοινωνία ήταν ότι άρχισαν να σχηματίζουν «αποθήκες» με πολύτιμα αγαθά, που μάλιστα μπορούσαν να αυτοαναπαράγονται. Ήταν κοπάδια ζώων που αναπαράγονταν, ενόσω καταναλώνονταν. Ή ήταν γαίες που καλλιεργούσαν και ζούσαν από τους καρπούς, ενώ τα χωράφια έμεναν ακέραια για να ξανακαλλιεργηθούν. Ή ήταν επεξεργασμένα προϊόντα όλων αυτών ή τέτοια ανταλλαγμένα με άλλα από άλλους κ.λπ. Με συμβουλή του Ιωσήφ, ο Φαραώ οικοδόμησε αποθήκες στην περίοδο των παχιών αγελάδων για να έχει στην περίοδο των ισχνών.

Οι αποθήκες είναι ισχυρό κίνητρο για βία μεταξύ ομοειδών ζώων σε όλες τις κοινωνίες, ανθρώπινες και μη. Ακραία βία δεν υπάρχει σε ομοειδή αγελαία ζώα. Υπάρχει μόνον ένα είδος αδράνειας, έτσι που, μόλις αρχίσουν να σκοτώνουν για να φάνε, συνεχίζουν ακόμη και όταν έχουν κατασπαράξει όσα χρειάζονται για να κορεσθούν. Οι άνθρωποι, μόνον αυτοί, με τον Λόγο, προχωρούν στον σχηματισμό πολιτειών. Σ’ αυτές ισχύουν οι αγελαίοι και οι κοινωνικοί νόμοι, αλλά, επιπλέον και πολιτικοί, που τους αποφασίζουν μόνοι τους. Με τους πολιτικούς νόμους αυξάνεται η ελευθερία των ατόμων, ενώ διακυβεύεται η κοινωνική ισότητά τους. Οι φυσικές επιστήμες παρέχουν τις γνώσεις που απαιτούνται για να αυξηθεί η ελευθερία του αισθητού (σωματικού) Εγώ. Η ελευθερία του νοητού Εγώ είναι απεριόριστη, όση η φαντασία. Η ελευθερία του κοινωνικού Εγώ, όμως, περιορίζεται με τα επιτεύγματα των φυσικών επιστημών. Η ανακάλυψη μηχανών που υποκαθιστούν το έργο πολλών εργαζομένων συνεπάγεται ανεργία με όλες τις συνέπειές της. Οι γνώσεις των κοινωνικών επιστημών επιτρέπουν τη μείωση των κοινωνικών περιορισμών. Η ορθή κατανομή του έργου (πολιτική) σε όλους επιτρέπει, αντί της ανεργίας, να δημιουργείται σχόλη, χωρίς μείωση αποδοχών, έτσι που παρατείνεται ο χρόνος του νοητού Εγώ με την απεριόριστη ελευθερία του.

Να τώρα το βασικό κίνητρο προσπάθειας και βίας του πολιτικού ζώου: Να αποκτήσει εξουσία πάνω στις αποθήκες της κοινωνίας. Σ’ αυτό υπάγονται η πάλη των τάξεων, γεωπολιτικές διαφορές, διαφορετικές θρησκευτικές πίστεις κ.λπ. Η επανάκτηση της κοινωνικής ισότητας, π.χ. με κλήρωση για την πολιτική εξουσία, μπορεί να μετριάσει την πιθανότητα της βίας.

 Ηπειρωτικός Αγών, 09 Δεκεμβρίου 2016

Ο κ. Δημήτρης Α. Σιδερής είναι ομ. Καθηγητής Καρδιολογίας

dimitris.sideris@gmail.com

 

 

2 thoughts on “Τρίτη Άποψη Αποθήκες

  1. Να προστεθεί στην πιο πάνω επιστημονική ανάλυση ότι: Ο Αριστοτέλης με τη φράση: «ο άνθρωπος φύσει του ειδέναι ορέγεται» μας λέγει ξεκάθαρα ότι προορισμός του ανθρώπου σαν μέρος της φύσης είναι η εξερεύνηση. Αν παρατηρήσουμε προσεκτικά τι έχει απομείνει από τα μιλιούνια ανθρώπων που έχουν περάσει από τούτον τον πλανήτη, αυτό που απομένει είναι η γνώση. Από το άλλο μέρος η γνώση είναι η οντότητα, που ο Τίμαιος στο αντίστοιχο βιβλίο του Πλάτωνα μας αναφέρει ότι, πάντα υπάρχει και ποτέ δεν γεννιέται, ενώ ο άνθρωπος είναι η άλλη οντότητα που πάντα γεννιέται και ποτέ δεν υπάρχει. Το ενδιαφέρον της υπόθεσης αυτής είναι ότι οι δύο αυτές οντότητες στηρίζουν η μια την άλλη και χωρίς τη μία δεν υπάρχει η άλλη.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s